به بهانه دربی 62، سرگذشت دربی های مهم دنیا

دربی در فرهنگ و لغت نامه ورزشی به معنی مصاف ورزشی دو تیم از یک شهر یا یک منطقه  است که اکثراً سابقه تاریخی ،فرهنگی،قومی،قبیله ای در پس این مصافها نهفته است.

دربی ها اصولاً در طول تاریخ همیشه آبستن حوادث بی شماری بوده و هست و در بسیاری از موارد آن وضعیت دو تیم در جدول نشانگر تیم پیروز آن نبوده است. در بسیاری از کشورها مانند آرژانتین،اسکاتلند،انگلیس،ایتالیا،اسپانیا، آلمان، فرانسه و .... دربی ها طعم و بوی خاص خود را دارد.

اما دربی از کجا آمده است؟

 در واقع 3 تئوری در مورد چگونگی پیدایش این کلمه و ورود آن به فوتبال وجود دارد. تئوری نخست این است که این کلمه از شهری به اسم آشبورن در ایالت دربی شایر انگلستان پدید آمده است. درقرن 12 که بازی با سبک و سیاق فوتبال برگزار می شده است، طی دو روز دو گروه از مردم شهر در روز سه شنبه و چهارشنبه  با هم مسابقه می دادند که از 2 بعد از ظهر تا 10 شب ادامه داشته است و اگر تا قبل از ساعت 5 عصر توپی "گل" می شده است، توپی جدید وارد زمین مسابقه می کردند در غیر این صورت رقابت را تعطیل می کردند تا  روز 4 شنبه که مجدداً مسابقه از سر گرفته می شود. این بازی همچنان در شهر" آشبورن" برگزار می شود

تئوری دوم حاکی از این است که این کلمه از مسابقات اسب سواری که در شهر دربی از سال 1780 برگزار می شده است آمده است.

اما تئوری سوم که به نظر معقول تر می نماید، از دیدار قرمز و آبی های بندر لیورپول سر رشته گرفته است.  زمین دو تیم که در آن مسابقات خانگی را برگزار می کردند توسط پارکی به نام "استنلی" از هم جدا می شده است که مالک آن پارک یا باغ شخصی بوده به اسم" کنت دربی " و از آن روز مسابقات ورزشی که تیمهای یک شهر یا یک استان و منطقه با هم برگزار می کنند "دربی" نامیده می شود.

تمام دربی های دنیا :

در بین تمامی دربی های دنیا چند دربی هستند که همیشه توجهات را به خود جلب می کند. دربی تهران نیز به خاطر استقبال هواداران دو تیم با حضور 100 هزار نفر که همیشه در استادیوم حضور دارند جز پر تماشاگرترین دربی های دنیا است. هر چند تعداد تماشاگران دربی تهران تا 150 هزار نفر هم رفته است.  اما در زیر نگاهی می اندازیم به دربی هایی که در یک شهر برگزار می شوند و نه دربی های کشوری یا منطقه ای مانند اینتر-یوونتوس در ایتالیا، منچستر یونایتد- لیورپول در انگلستان یا بارسا- رئال مادرید در اسپانیا.

سوپر کلاسیکو

در آرژانتین معروفترین دربی، دربی بوینس آیرس پایتخت است.

ریور پلاته و بوکا جونیورز دربی خود را به نام "سوپر کلاسیکو" برگزار می کنند. از آنجا بر طبق آمارگیری روزنامه انگلیسی "آبزرور" 44 % مردم بوینس آیرس طرفدار بوکا جونیورز هستند و 33 % هوادار ریور پلاته، این دربی را نباید از دست داد. دربی های آمریکای جنوبی همیشه از هیجان انگیز ترین دربی های دنیا بوده است چون معمولاً خلوص بازیکنان آن به مانند اروپا خدشه دار نشده است. از 298 بازی که دو تیم مقابل هم برگزار کردند 112 بار بوکا جونیورز بازی را برده است ، 96 بار ریور پلاته پیروز بوده است و 96 بار دو تیم مساوی کرده اند.

کلاسیکو دوس میلوئس ( دربی میلیونها)

شهر ریو دو ژانیرو در برزیل هر فصل شاهد دربی از جنس برزیلی است.  واسکو دو گاما و فلامینگو دو رقیب دیرین دربی های این شهر بزرگ برزیل هستند.  واسکو دو گاما در سال 1898 تاسیس شده است و فلامینگو 3 سال زودتر یعنی در سال 1895 تاسیس شده است. در همان سالهای اول این دو تیم با هم رقبای جدا نشدنی بودند ولی از سال 1923 که واسکو دو گاما توانست به رقابتهای دسته اول لیگ برزیل صعود کند دربی های شهر ریو حال و هوای خاصی به خود گرفت.  دو تیم تا به حال 335 بار با هم بازی کرده اند که طی آن 129 بار سیاه و قرمزهای فلامینگو پیروز شده اند و 119 بار واسکو دو گاما ی سفید و سیاه پوش سربلند بیرون آمدند و 87 بار دو تیم مساوی از زمین خارج شده اند. از سال 1950 که ورزشگاه ماراکانا افتتاح شد غالباً بازیهای این دو تیم دراین ورزشگاه برگزار می شود که معمولاً 180 هزار هوادار را در خود جای می دهد. از بازیکنان سرشناسی که در هر دو تیم بازی کرده اند می توان به "به به تو" و "ادموندو" ملقب به گاو وحشی اشاره کرد.

دربی مادونینا:

وقتی باشگاه آ.ث. میلان در سال 1899 تاسیس شد،  روسونری ها تنها تیم این شهر بزرگ بودند ولی  در سال 1908 بود که در پی اختلافاتی که بر سر باند بازی بین بازیکنان داخلی و خارجی وجود داشت، از این تیم جدا شدند و اقدام به تاسیس باشگاه اینترنازیوناله کردند که اکثریت آنها را بازیکنان خارجی همان تیم آ.ث.میلان تشکیل می دادند و از آنجا بود که دربی مادونینا کار خود را آغاز کرد.

گروهی که اینترنازیوناله را ساختند مخالف حضور فقط انگلیسیها در تیم آ.ث.میلان بودند و اینترناتزیوناله تاسیس کردند.

معمولاً طرفداران تیم اینتر را قشر ثروتمند جامعه میلان تشکیل می دهند و طرفداران میلان را قشر متوسط و رو به پاییین تشکیل می دهند.

 از پیروزیهای قابل ذکر میلان می توان به دو برد 8-1 و 6-0 در برابر اینتر در سالهای 1918 و 2000 اشاره کرد. در مقابل اینتر در سال 1984 توانست میلان را 4-0 شکست دهد. در دهه 90 بود که دیدارهای دو تیم بیشتر به مصاف آلمان و هلند شبیه بود. دو کشوری که در زمینه فوتبال به شدت با هم رقابت دارند. میلانی ها با مثلث فن باستن،گولیت و رایکارد به مصاف نراتزوری هایی می رفتند که از وجود برمه،کلینزمن و ماتئوس استفاده می کردند. از بازیکنان قابل ذکری که در هر دو تیم بازی کردند می توان به رونالدو، ویری، سیدورف، پیرلو و گولی اشاره کرد. اما معروفترین آنها جوزپه مه آتزا است. او بین سالهای 1927 تا 1940 در اینتر بازی کرد و بین سالهای 1940 تا 1943 برای میلان بازی کرد. اما محبوبیت او بین هواداران اینتر بیشتر از میلانی هاست و به همین خاطر است که در حالی که هر دو تیم از یک ورزشگاه برای برگزاری دیدارهای خانگی استفاده می کنند، میلانی ها اسم آن را سن سیرو گذاشته اند و اینتری ها آن را جوزپه مه آتزا می نامند .  در تاریخ دو تیم تا به حال 266 بار با هم بازی کردند که 104 بار میلانی ها پیروز بودند و 90 بار اینتری ها. 72 دیدار دو تیم هم به تساوی انجامیده است.

مادر دربی ها:

دربی شهر آتن بین المپیاکوس پیرائوس و پاناتینایکوس را خود آتنی ها به نام مادر همه دربی ها قلمداد می کنند. سبزهای  پاناتینایکوس مربوط به مناطق وسط شهر آتن و قشر متوسط جامعه هستند و قرمز و سفیدهای المپیاکوس مربوط به مناطق بندری پیرائوس هستند که غالباً قشر متوسط رو به پایین جامعه را تشکیل می دهند. تا کنون از 165 بازی که دو تیم انجام داده اند، 68 بازی را المپیاکوس پیروز بوده است و 43 بازی را پاناتینایکوس برنده میدان بوده و 53 دیدار را مساوی کردند.

هر چند آ.ا.ک آتن دیگر تیم شهر آتن است، اما به لحاظ اینکه آ.ا.ک را اوارگان جنگ ترکیه-یونان تاسیس کرده اند، آنها مورد تحقیر و تمسخر هواداران پاناتینایکوس و المپیاکوس قرار می گیرند و دیدار این دو تیم مقابل آ.ا.ک از اهمیت کمتری برخوردار است.

دربی استانبول :

 با اینکه بشیکتاش در کنار گالاتاسارای و فنرباغچه 3  تیم شهر استانبول هستند که  در لیگ ترکیه حضور دارد ولی دربی اصلی را گالا و فنر برگزار می کنند.  گالاتاسارای در سال 1905 تاسیس شد و فنرباغچه دو سال دیر تر یعنی سال 1907 تاسیس شد. با لحاظ اینکه تنگه بوسفور شهر استانبول را به دو بخش آسیایی و اروپایی تقسیم کرده است، دیدار این دو تیم که هر کدام مربوط به یک بخش از استانبول هستند حساسیت بیشتری دارد تا دیدار یکی از این دو مقابل بشیکتاش.

در سال 1905 گالاتاسارای در بخش اروپایی استانبول توسط " علی سامی ین " مدیر دبیرستانی به همین نام تاسیس شد. اما در بخش آسیایی استانبول "   نوری زاده ضیا سونگولن" و "نجیب اوکانر" باشگاه فنرباغچه را افتتاح کردند.  بازیهای ابتدایی این تیم در قطعه زمینی به اسم "پاپازین چاییری" برگزار می شد. مکانی که هم اکنون استادیوم "شوکرو ساراچ اوغلو" را در خود جای داده است.

به خاطر رقابتی که اهالی دو منطقه اروپایی نشین و آسیایی نشین استانبول با هم داشتند، دیدار این دو تیم همیشه از حساسیت ویژه ای برخوردار بوده است. اما در سطح اروپایی گالاتاسارای موفق تر از فنرباغچه بوده است به طوری که گالاتاسارای تا کنون یک بار تا نیمه نهایی لیگ قهرمانان در سال 89 راه یافته است و در سال 2000 نیز قهرمان جام یوفا و سوپر کاپ اروپا را در اختیار دارد اما فنرباغچه تا کنون عنوانی را در سطح اروپایی کسب نکرده است.

نکته جالب در مورد فنرباغچه این که پدر ترکیه نوین یعنی مصطفی کمال پاشا ملقب به "آتاتورک" طرفدار پر و پا قرص زرد و آبی های استانبول بوده است.

تا کنون در دیدارهای این دو تیم 355 بار برگزار شده است که طی آن 133 بار فنرباغچه پیروز بوده ، 114 بار قرمز و زردهای گالاتاسارای موفق بوده اند و 108 بازی دو تیم هم مساوی شده است.

دربی گلاسکو:

رنجرز در برابر سلتیک. شاید مهمترین دربی دنیا را به خاطر پیشینه تاریخی و مذهبی بتوان دربی گلاسکو نامید.

رنجرز در سال 1873 توسط پروتستانهای اسکاتلند تاسیس شد. این تیم که تنها تیمی است که صاحب بیش از 50 عنوان قهرمانی محلی است، تا قبل از سال 1989 که گراهام سونس با "مو جانستون" قرارداد امضا کرد، سیاست این باشگاه این بود که با بازیکن کاتولیک قرارداد امضا نکند.

سلتیک نیز در سال 1888 توسط مهاجرین ایرلندی که کاتولیک بودند توسط کلیسای خود و به واسطه علاقه شدید کشیش والفرید به فوتبال، باشگاه سلتیک افتتاح شد. از ابتدای تاسیس این باشگاه تا کنون می توان به جرئت گفت بازیکنی پروتستان در این تیم بازی نکرده است و از این لحاظ است که بازیهای این تیم مقابل رنجرز همیشه نبرد مرگ و زندگی و یا در حقیقت نبرد مذاهب موجود در گلاسکو است.  سلتیک در زمینه اروپایی بسیار موفقتر از رنجرز بوده است. انها توانستند در سال 1967 با غلبه بر اینتر ایتالیا با نتیجه 2-1  قهرمان لیگ قهرمانان شوند و در سال 1970 با شکست مقابل فاینورد  عنوان دوم این رقابتها را کسب کنندو انها همچنین موفق شدند در سال 2003 به فینال جام یوفا صعود کنند اما در این مرحله مغلوب پورتو پرتغال شدند.

تا کنون رنجرز و سلتیک با هم 374 بار با هم بازی کرده اند که ماحصل آن 148 پیروزی برای رنجرز، 134 پیروزی برای سلتیک و 92 مساوی بوده است.

دربی مرسی ساید

مرسی ساید نام منطقه ای در انگلستان است که شهر بندری لیورپول در آن واقع شده است. در مواقع هیچکدام از هواداران دو تیم دشمنی خاصی با یکدیگر ندارند گاهی اوقات این دیدار به عنوان دربی دوستانه هم نامیده می شود. بازیکنان مشهوری نظیر یان راش، استیو مک منمن، مایکل اوون طرفدار اورتون بودند که بعدها لباس لیورپول را به تن کردند و آلن هارپر، دیو واتسون و پیتر رید هوادار لیورپول بودند ولی لباس اورتون را به تن کردند.

 تا کنون دو تیم 205 بار با یکدیگر بازی کرده اند که 79 بار لیورپول برنده بوده، 65 بار اورتون و 62 بار دو تیم مساوی شده اند.

دربی کاپیتاله:

دربی رم یکی از دربی های معروف دنیا است که همیشه دارای حواشی بسیاری بوده است.  لاتزیو در واقع نماینده قشر متوسط رو به بالای جامعه است و رم بیشتر نمایانگر طبقه کارگر شهر رم است.  در این چند ساله اخیر هواداران لاتزیو به دلیل در اختیار داشتن پلاکاردهای نژادپرستی بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند. از معروفترین هواداران لاتزیو می توان به موسولینی فاشیست معروف ایتالیایی اشاره کرد. تا سال 2001 که فابیو لیورانی به لاتزیو پیوست این تیم بازیکن سیاه پوست در اختیار نداشت و حضور او جنجالهای زیادی به پا کرد چون این بازیکن طرفدار تیم رقیب یعنی آ.اس رم بوده است. تا کنون دو تیم 147 بار با یکدیگر مسابقه داده اند که 53 بار رم برنده بوده، 39 بار لاتزیو و 55 بازی دو تیم نیز مساوی شده است.

البته بسیاری دربی دیگر هم در دنیا وجود دارند اما به دلیل کم بودن حساسیت انان از ذکر آنان چشم پوشی می کنیم. دربی هایی نظیر دربی مادرید، دربی سویا، دربی آندولوس،دربی مونیخ، دربی منچستر، و دربی های دیگر.

فاینال شوت